پوسیدگی دندان از کجا شروع می‌شود؟ نشانه‌های اولیه و راه‌های جلوگیری از پیشرفت آن

این فرایند زمانی شروع می شود که باکتری های موجود در پلاک، قندهای موجود در غذا و نوشیدنی را به اسید تبدیل می کنند. این اسید به تدریج مواد معدنی مینای دندان را از بین می برد. اگر تعادل بین تخریب و بازسازی مینا به نفع تخریب تغییر کند، پوسیدگی از یک آسیب اولیه و گاهی نامشهود به حفره و در مراحل پیشرفته تر به آسیب عاج و پالپ می رسد.

به همین دلیل، پوسیدگی را نباید فقط زمانی جدی گرفت که دندان درد می کند. ممکن است فرایند پوسیدگی مدت ها قبل از شروع درد آغاز شده باشد.

در ویدئو زیر، روند شروع پوسیدگی دندان را به زبان ساده ببینید تا با نشانه های اولیه و نحوه پیشرفت آن بهتر آشنا شوید.

مهم ترین عوامل ایجاد پوسیدگی

برای اینکه بهتر ببینید چه عواملی زمینه ایجاد و پیشرفت پوسیدگی دندان را فراهم می کنند، مهم ترین عوامل را در جدول زیر خلاصه کرده ایم:

تأثیر بر پوسیدگی	عامل
محل تجمع باکتری های تولیدکننده اسید	پلاک دندانی
تولید اسید توسط باکتری ها	قندهای آزاد
افزایش حمله اسیدی	مصرف مکرر خوراکی شیرین
باعث باقی ماندن پلاک روی دندان می شود	بهداشت ناکافی
کاهش توان بازسازی و محافظتی	فلوراید ناکافی
ممکن است تشخیص پوسیدگی های بدون علامت به تأخیر بیفتد	مراجعه نکردن برای معاینه

مراحل پوسیدگی دندان از لکه اولیه تا آسیب عمیق

پوسیدگی یک باره به شکل سوراخ روی دندان ظاهر نمی شود. این بیماری یک فرایند تدریجی دارد و تشخیص در مراحل اولیه می تواند تفاوت قابل توجهی در نوع درمان ایجاد کند.

مرحله اول: شروع حمله اسیدی

در نخستین مرحله، هنوز الزاماً لکه یا حفره ای روی دندان دیده نمی شود. پلاک روی دندان باقی می ماند و باکتری های آن پس از مصرف قند و برخی کربوهیدرات ها اسید تولید می کنند.

تکرار این اتفاق باعث می شود مواد معدنی مینا به تدریج از سطح دندان خارج شوند.

مرحله دوم: لکه سفید

با ادامه از دست رفتن مواد معدنی، ممکن است یک لکه سفید روی مینای دندان دیده شود که می تواند نشانه ای از شروع پوسیدگی باشد.

 مرحله سوم: ضعیف شدن و تخریب مینا

اگر حمله های اسیدی ادامه پیدا کنند و مواد معدنی بیشتری از دست برود، ساختار مینا ضعیف تر می شود.

ممکن است فرد هنگام مصرف مواد سرد، گرم یا شیرین متوجه حساسیت شود. با این حال، نبود حساسیت در این مرحله نیز به معنی سالم بودن دندان نیست.

مرحله چهارم: حفره

وقتی تخریب مینای دندان از مرحله اولیه عبور کند، ساختار مینا می تواند شکسته شود و حفره یا همان cavity شکل بگیرد.

از این مرحله به بعد، دیگرحفره ایجاد شده با مسواک زدن از بین نمیرود. بافت تخریب شده باید توسط دندانپزشک ارزیابی و در صورت نیاز ترمیم شود.

مرحله پنجم: رسیدن پوسیدگی به عاج

اگر حفره درمان نشود، پوسیدگی می تواند به عاج، یعنی لایه زیر مینای دندان، برسد.پیشروی پوسیدگی در این قسمت می تواند باعث حساسیت بیشتر و درد هنگام خوردن یا نوشیدن مواد سرد، گرم یا شیرین شود.

مرحله ششم: پالپ و عصب دندان

در صورت ادامه پوسیدگی، آسیب می تواند به پالپ دندان برسد؛ پالپ قسمت داخلی دندان  که عصب ها و عروق خونی در آن قرار دارند که احتمال درد شدید، خودبه خودی و عفونت افزایش پیدا می کند.

آیا ویتامین ها می توانند جلوی پوسیدگی را بگیرند؟

سلامت دندان با وضعیت تغذیه ارتباط دارد، اما نسبت دادن هر پوسیدگی به کمبود یک ویتامین، توضیح کاملی نیست.

داشتن رژیم غذایی متعادل همچنان برای سلامت عمومی و دهان اهمیت دارد؛ اما برای پیشگیری از پوسیدگی باید عوامل اصلی ایجاد آن نیز کنترل شوند.

سایت دکتر زاهدی پور در مقاله ای با موضوع تأثیر ویتامین D بر سلامت دندان ها درباره نقش این ویتامین چنین نوشته است:

ویتامین D نقش مهمی در حفظ سلامت دندان ها دارد. کمبود ویتامین D می تواند جذب کلسیم را در بدن مختل کند. در نتیجه کمبود این ویتامین باعث تضعیف مینای دندان شده و احتمال پوسیدگی دندان ها را بالا می برد. برای همین اولین پاسخ به کمبود کدام ویتامین باعث پوسیدگی دندان میشود؟ قطعا ویتامین D است.

 

چرا ممکن است دندان پوسیده درد نداشته باشد؟

پوسیدگی اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد.

درد معمولاً زمانی بیشتر مورد توجه قرار می گیرد که پوسیدگی پیشرفت کرده باشد یا بافت های حساس تر دندان درگیر شده باشند.

قند چه نقشی در پوسیدگی دارد؟

قند یکی از مهم ترین عوامل تغذیه ای مرتبط با پوسیدگی است، اما موضوع فقط مقدار شیرینی مصرف شده نیست. تکرار مصرف قند در طول روز نیز اهمیت دارد.

سازمان جهانی بهداشت در صفحه رسمی خود درباره قند و پوسیدگی نوشته است:

Dental caries results when plaque forms on the surface of a tooth and converts the free sugars (all sugars added to foods by the manufacturer, cook or consumer

پوسیدگی دندان زمانی ایجاد می شود که پلاک روی سطح دندان تشکیل می شود و قندهای آزاد (تمام قندهایی که توسط تولیدکننده، آشپز یا مصرف کننده به غذاها اضافه می شوند) را به قندهای مضر تبدیل می کند.

فلوراید چگونه از دندان محافظت می کند؟

این ماده به حفظ مواد معدنی دندان و بازسازی مینای آسیب دیده در مراحل اولیه کمک می کند.

به همین دلیل، استفاده منظم از خمیردندان فلورایددار یکی از پایه های پیشگیری از پوسیدگی است.

نقش بهداشت دهان در جلوگیری از پوسیدگی

مسواک زدن فقط برای تمیز کردن ذرات غذا نیست؛ هدف مهم آن، کاهش پلاک باکتریایی روی دندان هاست.

تمیز کردن بین دندان ها اهمیت ویژه ای دارد، زیرا مسواک به همه سطوح بین دندانی دسترسی کامل ندارد.

روش درمان پوسیدگی دندان چیست؟

درمان به مرحله ای بستگی دارد که پوسیدگی در آن تشخیص داده می شود.

اگر هنوز حفره ایجاد نشده باشد، ممکن است کنترل پلاک، استفاده مناسب از فلوراید به توقف یا برگشت پوسیدگی اولیه کمک کند.

بنابراین درمان زودهنگام همیشه به معنی درمان پیچیده تر نیست؛ برعکس، تشخیص در مراحل اولیه می تواند از پیشرفت آسیب جلوگیری کند.

• روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنیدو فضای بین دندانی را فراموش نکنید.
• میان وعده های شیرین را به دفعات متعدد در طول روز تبدیل نکنید.
• لکه های سفید، تغییر رنگ یا حساسیت جدید را نادیده نگیرید.

چه زمانی مراجعه به دندانپزشک ضروری تر است؟

وجود درد شدید، تورم صورت یا لثه، تب، درد خودبه خودی و حساسیتی که ادامه دار است، می تواند نشانه پیشرفت پوسیدگی یا عفونت باشد و نباید به تعویق بیفتد.

با این حال، مراجعه به دندانپزشک نباید فقط به شرایط اورژانسی محدود شود.

جمع بندی

نقطه شروع پوسیدگی معمولاً چرخه ای از تجمع پلاک، مصرف قند، تولید اسید و از دست رفتن مواد معدنی میناست.

مهم ترین فرصت برای جلوگیری از آسیب جدی، قبل از تشکیل حفره است. کنترل پلاک، کاهش مصرف قندهای آزاد، استفاده از فلوراید و معاینه منظم دندان ها می تواند احتمال پیشرفت این فرایند را کاهش دهد.